Op 13 november jl. gaf Jandirk Hoekstra, landschapsarchitect en Provinciaal Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit van de Provincie Noord-Holland (PARK) een presentatie over de ruimtelijke agenda en de positie van Haarlemmermeer als onderdeel van de Metropool Regio Amsterdam (MRA) aan de hand van verschillende ruimtelijke themakaarten.

N196 | De Hoek

Verslag expert meeting

Deelnemers

Jan Rutten JanRutten.com

Peter Heuvelink AM

Thecla Berhuis Boekhandel Stevens

Piet Brandjes APPM

Sacha Maarschall Provincie Noord-Holland

Pieter Hoexum Schrijver

Maurits de Hoog DRO Amsterdam

Peter Joustra SADC

Bart de Jong Gemeente Haarlemmermeer

John van de Heuvel Bouwfonds

Marijne Beenhakker PARK, Provincie Noord-Holland

Wim van der Lee Gemeente Haarlemmermeer

Ton Bossink Provincie Noord-Holland

Desiree Vlaar APPM

Kees Smilde Vrienden van het Podium

Frits Vermeijs Vrienden van het Podium

Hans van der Kooi 8-13 Grafisch ontwerpers

Theo Baart Fotograaf

Bedrijventerrein de Hoek wordt ontdaan van de bocht in de ontsluitende weg die ontstaan was door de ligging van een huis met loods waarvan de verwerving lang op zich liet wachten.

 

Naast de tot de verbeelding sprekende internationaal logistieke bedrijven heeft een bedrijventerrein dat naast de luchthaven ligt ook dienstverleners voor die bedrijven in de nabijheid: bijvoorbeeld ‘de lunchbus’ voor werknemers en garagebedrijven en voor de talloze truckers die het gebied aan doen.

Uitzicht op bedrijventerrein De Hoek, stijgende vliegtuigen en hectares asfalt vanuit het penthouse op de twaalfde verdieping van het Hyatt Place Amsterdam-Schiphol.

1

Biografie van een gebruikslandschap

Introductie: Van Bouwlust naar Werklust

door Theo Baart

 

Eind jaren ’90 kwam Bouwlust uit. Een verzameling foto’s die Theo Baart maakte over een periode van twintig jaar, in en rondom Hoofddorp. Het eerste deel was een reeks foto’s gemaakt rondom de IJweg in de periode tot 1980. Die foto’s werden gepubliceerd in de gedichtenbundel ‘Het Landleven’ van Willem van Toorn. Het eindexamen van Theo Baart op de Rietveld Academie ging over het veranderende landschap in en rond Hoofddorp. Later kwamen er beelden bij gemaakt voor de toenmalige nieuwbouwwijk Overbos voor de tentoonstelling in het Rijksmuseum Wonen in Naoorlogse wijken [1985-1986. In 1990 volgde een opdracht van de provincie Noord-Holland om foto's te maken in Toolenburg. In de periode 1997-1999 werd het project afgerond en uiteindelijk gepresenteerd in het boek Bouwlust, the urbanization of a polder.

 

“Mijn jeugd ligt in Hoofddorp en de omgeving van Haarlemmermeer. Vroeger een kleine gemeenschap met vooral veel boeren. De verstedelijking voltrok zich van open agrarisch naar suburbaan. Ik zag dat van dichtbij: mijn vriendinnetje van destijds woonde in de groeikern Graan voor Visch.

 

In de nabije omgeving was er alleen een landbouwschool, dus fietste ik elke dag naar Badhoevedorp. Zo zag ik de polder ingrijpend veranderen; mijn tocht werd steeds kleiner. Een typische landelijke gemeenschap waar de tijd sterk invloed op uitoefende, zoals de negentig waarin alles draaide om schaalvergroting. Een tijd was ‘the sky is the limit’.

 

Wij verkeren als mens ook constant in een staat van transitie. Mijn nieuwe project Werklust gaat over zoeken en over infrastructuur. Over nieuwe verbindingen die de problemen van vroeger oplossen en die weer nieuwe verbindingen genereren. Ik heb negen verbindingen in het vizier genomen en laat de veranderingen zien. Ik kan natuurlijk alleen maar laten zien wat er is. Dan vraag ik me af: Waar kijk ik naar en wat is de betekenis van wat ik zie? Ik leg de menselijke maat en het perspectief naast elkaar.

 

Werklust moet niet alleen iets moois worden, maar functioneel zijn: informatie opleveren waar je verder mee kunt. Zo doe ik iets terug voor de lokale bevolking. De beelden van Werklust zijn volgend jaar rustig terug te zien in een album en de gevel van Het Cultuurgebouw.”

 

 

Kwaliteitsbeeld en nieuwe opgaven voor het MRA-landschap

door Jandirk Hoekstra

 

Hoe werkt de verbindende en versnipperende werking van infrastructuur in het uiterste hoekje van de Metropoolregio Amsterdam? Jandirk Hoekstra laat daar deze middag zijn licht op schijnen.

 

Wat is de rol van infrastructuur en knooppunten in dit landschap? Is infrastructuur een kans of een obsessie? Hoe kunnen we het landschap in de Metropoolregio Amsterdam dankzij of ondanks de uitdijende infrastructuur krachtiger maken? Prangende vragen waar hij met zijn onderzoek antwoord op probeert te vinden en oplossingen voor te zoeken.

 

“De stedelijke- en landschappelijke uitdagingen worden met de tijd steeds zwaarder. Wat zijn de kansen? En wat de opgaven? Kun je alles binnen de Metropoolregio Amsterdam weer tot een geheel maken?”

 

“Een vaarmetropool,” noemt hij het zelf. In zijn presentatie tijdens de eerste expertmeeting van Werklust, beziet Jandirk Hoekstra het MRA-landschap vanuit vijf perspectieven: water, natuur, stedelijke functies en infrastructuur, recreatie, toerisme en beleving, en landbouw en energie. Ook vijf principes voor de doorontwikkeling van het landschap komen aan bod: bereikbaarheid en capaciteit, aantrekkelijkheid en belevingswaarde, ‘doorwaadbaarheid’, koesteren en versterken, en het reserveren van ruimte. “In Haarlemmermeer is veel aan de hand. Het ontwerp doen we zorgvuldig en met meerdere disciplines tegelijk. Dat gaat goed, maar er is nog veel werklust nodig.”

 

Vijf perspectieven van dit metropolitane landschap

“Het verhaal over het metropolitane landschap in deze regio ontwikkelt zich sterk en staat op de agenda”, vervolgt Jandirk Hoekstra. “Er zijn vele projecten die lopen. Zoals de A1 en Park21. Daar is al heel veel gebeurd, veel ondernomen. De belangrijkste vraag om dit gebied aan te gaan is: Hoe maak je van alles weer een geheel? De Metropoolregio Amsterdam is met name een vaarmetropool. Je kunt daar vanuit verschillende perspectieven naar kijken. Ik noem er vijf.

 

Water speelt een essentiële rol in deze vaarmetropool. De opgaven zijn niet gering. Denk aan overlast en veenoxidatie dat vooral na 2040 belangrijk wordt. Wat gebeurt er na langere en hevigere tijden van droogte? Droogmakerijen zijn daarbij heel hard nodig en ook zout is een probleem in de kwelwaters van de polder.

 

Niet alleen het water, maar ook de natuur trekt het landschap langzaam binnen. Hoe verbindt je de verschillende stukken met elkaar. En hoe draag je zorg voor de stadsranden die in dit landschap uit uitnodigende natuurlandschappen bestaat.

 

Wat betreft de Infrastructuur en verstedelijking is er veel versnipperd in het buitengebied. Hoe moeten we dat inpassen? De stedelijke functies en infrastructuur worden zwaarder en drukken op het landschap. Dat is een kans, maar ook een opgaven. Hier wordt het landschap door bepaald en gemaakt. De verdikte bundels horen bij een metropool. Hoe ga je daarmee om? Alles wat overgeleverd is aan welke structuur dan ook, doet vanzelfsprekend mee.

 

Ook recreatie, toerisme en beleving is een belangrijke component. Door het landschap lopen vele cultuurhistorische structuren, een complex vaarnetwerk en verschillende niveaus in het waterlandschap. Het aanbod is divers en uiteenlopend en is geschikt voor een hogere bezoekersintensiteit. De verbindingen en knooppunten in en uit de stad zijn uitdagend.

 

De energieproductie in het MRA landschap drukt zijn eigen stempel en de landbouw in zijn volle diversiteit (grote landbouwbedrijven tot stadstuinbouw) heeft weer een geheel eigen dynamiek.”

 

Vijf principes voor doorontwikkeling

“In het landschap van de Metropoolregio Amsterdam is veel aan de hand. Wat is er werkelijk gaande? Wat zijn de ambities? Wat mij betreft is het een kwestie van beperking. Doe dingen op minder plekken juist royaal en maak ruimte voor water. Samen met Frits Palmboom zijn heb ik vijf principes voor doorontwikkeling ontworpen. Mijn uitgangspunt is daarbij: Als je het goed doet, is een weg onderdeel van een structuur waarin je alle potenties meeneemt en er een gemixt ontwerp ontstaat.”

 

Kan de aansluiting met de N201 beter? Hoe kunnen we ruimte organiseren en een doorgaande verbinding creëren rond de A12 en de spoorlijn? Op alle schaalniveaus liggen opgaves en daarin ook de oplossing.

 

“Ik zie de opgaves als een hartenkreet voor Haarlemmermeer! Het ontwerp moet zorgvuldig worden gedaan door alles af te tasten in een soort spel met de vijf thema’s met meerdere disciplines tegelijk. Hoe gaan die lagen met elkaar Wat levert het allemaal met elkaar op?

Het ontwikkelen van het MRA-landschap is als een bouwdoos waarin er steeds nieuwe opgaven per thema verschijnen. Denk aan het optimaliseren van projecten die al op de rol staan (zoals de Markermeerdijken en de Ringvaart Haarlemmermeer), maar ook alles wat er op de agenda staat qua ambities mbt tot het MRA-landschap waarin je het voortouw moet nemen (denk aan vaarnetwerk en snelfietsroutes).”

 

Voor het landschap is nog veel werklust nodig vindt Jandirk Hoekstra. Daarin slaag je als je alleen gezamenlijk werk doet. Hoe krijg je de kwaliteit van het ontwerp weer leidend? Een ingewikkelde uitdaging om de schotten tussen afdelingen weg te krijgen. De interne culturen en referenties zijn namelijk heel verschillend. Als projectmanagers regisseurs worden, zou dat wat hem betreft de beste oplossing zijn.

Principe 1

Capaciteit en bereikbaarheid van een aantal landschappen van de MRA vergroten respectievelijke verbeteren.

 

Principe 2

Aantrekkelijkheid, belevingswaarde van de MRA-landschappen verhogen en verschillen in karakter, gebruik en geschiedenis uitgesprokener maken.

 

Principe 3

Koesteren en versterken van een aantal structuurlijnen en landschappen die uniek of ‘outstanding’ zijn.

 

Principe 4

Doorwaadbaarheid van de MRA-landschappen vergroten door in te zetten op passages voor ecologie, fietsers, wandelaars en vaarverkeer daar waar dragende, landschappelijke structuren infrastructuurbundels kruisen.

 

Principe 5

Ruimte reserveren voor waterberging, natuur, landschapsontwikkeling en verstedelijking.

Jandirk Hoekstra

landschapsarchitect en Provinciaal Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit van de Provincie Noord-Holland (PARK)

Over Bouwlust

Locaties Bouwlust

Expert meetings

Reageren

Verslagen

1

3

2

4

5

Samenvatting

De stedelijke uitdagingen worden steeds zwaarder. Wat zijn de kansen? En de opgaven? Jandirk Hoekstra, landschapsarchitect en Provinciaal Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit van de Provincie Noord-Holland (PARK), vraagt zich af of je van alles binnen de Metropoolregio Amsterdam weer tot een geheel kan maken.

“Een vaarmetropool,” noemt hij het zelf. In zijn presentatie tijdens de eerste expertmeeting van Werklust, bezag hij het landschap vanuit vijf perspectieven: water, natuur, stedelijke functies en infrastructuur, recreatie, toerisme en beleving, en landbouw en energie. Maar ook vijf principes voor de doorontwikkeling van het landschap kwamen aan bod: bereikbaarheid en capaciteit, aantrekkelijkheid en belevingswaarde, ‘doorwaadbaarheid’, koesteren en versterken, en het reserveren van ruimte.

“In Haarlemmermeer is veel aan de hand. Het ontwerp doen we zorgvuldig en met meerdere disciplines tegelijk. Dat gaat goed, maar is nog veel werklust nodig.”

 

Bekijk de presentatie van Jandirk Hoekstra

Partners